Steeds meer mensen zoeken verlichting via psychedelische trips. De wens is vaak hetzelfde: minder angst, minder druk en meer rust in het hoofd. Positieve verhalen over heling en inzicht versterken die hoop. Wat daarbij vaak wordt onderschat, is dat een psychedelische ervaring niet voor iedereen hetzelfde uitpakt. De uitkomst hangt sterk samen met draagkracht, integratie en de context waarin zo’n ervaring plaatsvindt.

Waarom psychedelica zo’n sterke aantrekkingskracht hebben

Steeds meer mensen doen een psychedelische trip om bevrijd te worden van een huidige staat of van trauma. De behoefte om minder angstig, minder gespannen, minder in het hoofd te zitten is groot. De positieve verhalen van anderen bij wie een trip veel positiefs deed, stimuleren deze behoefte en de hoop op verbetering. Wat alleen vaak wordt onderschat, is dat zo’n ervaring sterk samenhangt met hoeveel iemand kan dragen en verwerken. Of niet.

Een trip met onder andere truffels, ayahuasca of MDMA kan heel heftig zijn. Alles komt harder binnen: geluiden, beelden, gedachten, sensaties in je lijf. Wanneer het brein voldoende geïntegreerd en veilig georganiseerd functioneert, kan zo’n ervaring als één geheel worden beleefd en verwerkt. Bij mensen die getraumatiseerd zijn, en zeker bij ontwikkelingstrauma, is die integratie vaak beperkt en is de organisatie fragmentarisch. Zintuigen zijn daarnaast vaak intenser afgesteld en registreren hierdoor input ook anders. Beelden, gevoelens en lichaamssensaties komen los van elkaar binnen. Er vormt zich geen geheel en er is geen overzicht. In zo’n gefragmenteerde ervaring wordt verwerken moeilijk en ligt overweldiging voor de hand.

Intensiteit, integratie en fragmentatie

Bij sommige mensen met een minder geïntegreerd brein kan dit omslaan in aanhoudende angst of paniek. Anderen voelen zich los van hun lichaam of ervaren de wereld als onwerkelijk. Dat heet depersonalisatie of derealisatie, vormen van dissociatie. Dit ontstaat wanneer de belasting te groot wordt en het brein overschakelt op overleving, op een onderbewust en pre-cognitief niveau. Die reactie kan zo dominant zijn dat iemand er niet vanzelf weer uitkomt en langere tijd blijft functioneren vanuit deze overlevingsstaat. Een psychedelische ervaring kan, bij hoge intensiteit, ook bij een geïntegreerd brein leiden tot tijdelijke fragmentatie van ervaringen.

Wat mensen vaak zoeken in zo’n trip, is vermindering van druk, verruiming en rust in het hoofd. Het denken wordt inderdaad tijdelijk minder dominant, waardoor gevoelens van urgentie en voortdurend ‘aanstaan’ afnemen. Dat kan heel prettig voelen. Maar waar vaak geen rekening mee gehouden wordt is dat dit denken voor veel mensen met trauma een beschermende functie heeft. Het houdt gevoelens op afstand en helpt om grip te houden op wat er van buitenaf gebeurt.

Psychedelica kunnen die bescherming ineens verzwakken of helemaal wegnemen. Gevoelens en sensaties die normaal  weggehouden worden of onvoelbaar worden gemaakt, kunnen ineens het bewustzijn overspoelen. Zonder voldoende gronding of begeleiding kan dat veel te groot en teveel worden.

Psychedelica als therapeutische interventie, niet als losse trip

Psychedelica kunnen veel betekenen, maar voor velen is een losse ‘trip’ veel te intens en overweldigend. In therapeutische context, zoals bij MDMA-assisted therapy via de MAPS-studies waar Bessel van der Kolk bij betrokken is, staat begeleiding, stabilisatie en integratie centraal om zo te ondervangen dat iemand vast komt te zitten in herbelevingen of dissociatie.

Intense ervaringen vragen integratie, draagkracht en context. Die elementen zijn met elkaar verweven en bepalen samen of een ervaring gedragen kan worden. Dat vraagt om een therapeutische bedding waarin psychedelica onderdeel zijn van een groter behandeltraject, met begeleiding door een therapeut en aandacht voor integratie vóór en na de ervaring. Alleen binnen zo’n kader kan er voldoende draagkracht ontstaan om wat vaak inzichtgevend is ook daadwerkelijk te verwerken. Ontbreekt die bedding, dan kan hetzelfde middel heel anders uitpakken.