Wanneer we het contact met ons lichaam verliezen, kan dat op de lange termijn ingrijpende gevolgen hebben. Ons lichaam stuurt ons voortdurend signalen, zoals spanning, vermoeidheid of ongemak, om ons te laten weten wat we nodig hebben. Een belangrijke speler hierin is ons autonome zenuwstelsel (AZS), dat onbewust onze interne staat en veiligheid in de omgeving registreert en doorgeeft. Dit proces, bekend als neuroceptie, zorgt ervoor dat ons zenuwstelsel ons voortdurend informeert over ons welzijn en of we ons veilig voelen in een situatie. Neuroceptie werkt op de achtergrond en helpt ons om snel te reageren, bijvoorbeeld door te ontspannen bij een gevoel van veiligheid of alert te worden bij spanning of dreiging.

Wanneer we ons echter aanleren om deze signalen te negeren, raken we steeds verder verwijderd van onze eigen grenzen en behoeften. Dit kan leiden tot chronische stress en fysieke klachten, zoals hoge bloeddruk, spijsverteringsproblemen en hartklachten. Uiteindelijk kan deze opgebouwde spanning zelfs resulteren in een burn-out, waarbij we zowel fysiek als mentaal uitgeput raken.

Onbewust 0verlevingsmechanisme

Voor mensen die met trauma leven is het verlies van lichaamsbewustzijn vaak een onbewuste manier om met intense gevoelens om te gaan. Trauma kan in het lichaam vastzitten en neuroceptie kan dan overgevoelig raken voor interne of externe signalen, waardoor zelfs normale situaties aanvoelen als bedreigend. Omdat deze sensaties overweldigend kunnen zijn, kan het lichaam aanvoelen als een bron van spanning of angst. Dit kan ertoe leiden dat iemand zich afsluit voor die gevoelens en signalen om zichzelf te beschermen. Op korte termijn kan dit helpen om te blijven functioneren, maar op de lange termijn zorgt het voor een diepe vervreemding van ons eigen lichaam en vermindert het onze capaciteit om stress en emoties te reguleren. Dit maakt ons zenuwstelsel steeds alerter op (schijnbare) dreiging, wat kan leiden tot een constante staat van alertheid, angst of uitputting.

Daar komt bij dat we in onze maatschappij vaak worden afgeleerd om te voelen. Vanaf jonge leeftijd leren veel mensen dat bepaalde emoties “niet mogen.” Een kind dat boos of verdrietig is, krijgt soms te horen dat het zich “niet zo moet aanstellen” of “sterk moet zijn.” Als volwassenen krijgen we vaak de boodschap dat het tonen van emoties zoals angst, verdriet of zelfs vermoeidheid een teken van zwakte is. Mensen worden soms als labiel of irrationeel bestempeld als ze naar hun intuïtie luisteren of rust nemen, in plaats van door te zetten. Dit kan ervoor zorgen dat we structureel de signalen van ons AZS negeren, wat uiteindelijk ons emotionele en fysieke welzijn ondermijnt.

Verlies veerkracht

Deze langdurige vervreemding van ons lichaam en de signalen van ons AZS zorgt ervoor dat we ook onze emotionele veerkracht verliezen. We missen dan signalen die ons waarschuwen dat emoties of spanningen aandacht nodig hebben, waardoor ons vermogen om emoties te verwerken en reguleren afneemt. Onze zelfzorg en ons zelfvertrouwen lijden eronder; we raken eerder over onze grenzen heen en vervreemden van onze eigen behoeften, wat ons kwetsbaar maakt voor langdurige stress en negatieve zelfbeelden.

Deze vervreemding van onszelf heeft ook een grote impact op onze relaties. Wanneer we geen toegang hebben tot onze emoties, kunnen we ons minder empathisch en geduldig opstellen tegenover anderen, wat kan leiden tot misverstanden en conflicten. Het niet kunnen delen van ons innerlijk leven maakt het moeilijker om echt aanwezig en verbonden te zijn in onze relaties.

De lange-termijngevolgen van het ontkoppelen van ons lichaam en de signalen van ons zenuwstelsel benadrukken het belang van opnieuw leren luisteren naar wat ons lichaam ons vertelt. Lichaamsbewustzijn en aandacht voor neuroceptie helpen ons onze grenzen te respecteren en vroegtijdig in te grijpen bij stress, wat ons niet alleen fysiek sterker maakt, maar ook ons emotionele welzijn en onze relaties verrijkt. Door weer in contact te komen met ons lichaam en de signalen van ons AZS, bouwen we aan een fundamenteel zelfvertrouwen en leren we om veerkrachtiger, zelfbewuster en meer in balans te leven.

In het geval van trauma is voorzichtigheid geboden omdat sommige gevoelens het hele systeem kunnen overspoelen indien niet vanuit veiligheid benaderd. Het is dan heel logisch als je dat niet durft of er zelfs weerstand tegen hebt. Dit samen met iemand doen die veiligheid kan helpen te creëren kan je een begin maken met het alsnog verwerken van trauma.