Burn-out en Trauma

Burn-out kan direct voortkomen uit trauma, vooral wanneer iemand langdurig onder stress staat zonder herstelmogelijkheden. Trauma beïnvloedt hoe iemand stress ervaart. Omdat de overlevingsstrategieën vaak al vroeg in het leven zijn ontwikkeld, kunnen ze normaal aanvoelen, alsof doorzetten de enige optie is. Denk aan overtuigingen zoals “Dit hoort erbij” of “Stel je niet aan.” Helaas worden de gedragingen die voortkomen uit trauma vaak gezien als positieve eigenschappen of juist als zwakte of ziekte, waardoor er onvoldoende aandacht is voor de onderliggende oorzaken.

Trauma-Informed Care (TIC) kijkt verder naar de gevoelens achter dit gedrag, en ziet deze gedragingen als manieren om te overleven.

Hoe Burn-Out zich kan manifesteren vanuit trauma

1. Constant gevoel van alertheid

• Mensen met trauma kunnen in een voortdurende “vecht- of vluchtreactie” verkeren. Dit betekent dat hun lichaam voortdurend alert is en moeite heeft om te ontspannen. Deze toestand van hypervigilantie is erg vermoeiend en kan op termijn leiden tot fysieke en emotionele uitputting, kenmerkend voor burn-out.

2. Emotionele uitputting

• Trauma kan ervoor zorgen dat iemand intense emoties ervaart die van oudsher moeilijk te beheersen zijn, zoals angst, verdriet, boosheid, of schaamte. Wanneer iemand constant bezig is met het onderdrukken of vermijden van deze emoties, kost dit veel energie. Deze emotionele overbelasting kan leiden tot gevoelens van uitputting en uiteindelijk tot burn-out.

3. Overweldigend verantwoordelijkheidsgevoel

• Vaak voelen mensen die trauma hebben ervaren zich verantwoordelijk voor het welzijn van anderen, soms in een poging om situaties onder controle te houden of om herhaling van trauma te voorkomen. Dit kan leiden tot het nemen van teveel verantwoordelijkheden en uiteindelijk tot burn-out omdat er geen ruimte meer is voor eigen herstel en zelfzorg.

4. Moeite met grenzen stellen

• Trauma kan iemand het gevoel geven dat hun persoonlijke grenzen niet gerespecteerd worden, wat kan leiden tot moeilijkheden om gezonde grenzen te stellen in relaties of op het werk. Dit kan resulteren in overbelasting omdat ze te veel geven van zichzelf zonder de nodige ruimte voor rust en herstel.

5. Verlies van motivatie en gevoelens van zinloosheid

• Door trauma kan iemand het gevoel hebben dat alle inspanningen zinloos zijn, wat motivatie en veerkracht ondermijnt. Mensen kunnen gedemotiveerd raken en het gevoel krijgen dat ze hun werk niet aankunnen, wat typische symptomen zijn van burn-out. Dit ontstaat vaak omdat alle ontwikkelde strategieën op korte termijn veilig houden, maar op lange termijn vaak juist veroorzaken wat het probeert te vermijden.

6. Fysieke klachten

• Mensen die trauma hebben ervaren, kunnen lichamelijke klachten ontwikkelen als gevolg van voortdurende stress, zoals hoofdpijn, spierpijn, of spijsverteringsproblemen. Deze klachten kunnen verergeren en bijdragen aan de algehele uitputting en symptomen van burn-out.

7. Vermijden van sociale situaties

• Traumagerelateerde burn-out kan ook leiden tot isolatie, waarbij iemand minder contact heeft met anderen om stress te verminderen. Ze kunnen het gevoel hebben dat sociale interacties overweldigend zijn, wat op zijn beurt kan bijdragen aan gevoelens van eenzaamheid en isolatie, veelvoorkomende kenmerken van burn-out. Autonome reacties om toch om toch overeind te blijven in contact met anderen kunnen variëren van dissociëren en pleasen tot autoritair en zelfs narcistisch gedrag.

Trauma-Informed Care (TIC)

TIC biedt zorg die veiligheid en eigen regie ondersteunt. De focus ligt op het respecteren van de effecten van trauma (zoals het gevoel niet goed genoeg te zijn) en het werken op een tempo dat past bij de neurobiologische behoeften van de persoon.

Herstel van Traumagerelateerde Burn-out

Voor het herstellen van burn-out door trauma is het belangrijk zowel de burn-out als het trauma te helpen. Anders is de kans groot dat iemand door een periode van ‘ontprikkeling’ en weg van triggers te zijn na integratie weer autonoom dezelfde mechanismen in schiet.

Verschillende therapieën kunnen hierbij helpen:

• Polyvagaal in therapie: Helpt om het zenuwstelsel te kalmeren en overlevingsreacties te doorbreken voor een basisgevoel van veiligheid.
• Internal Family Systems (IFS): Werkt met verschillende “delen” van onszelf die door trauma geraakt zijn. IFS biedt een veilige manier om met deze delen om te gaan, zonder het trauma opnieuw te beleven.
• Somatische therapieën: Helpen spanning los te laten door lichaamsbewustzijn te vergroten, waardoor een gevoel van lichamelijke veiligheid ontstaat.
• Somatische EMDR: Combineert bilaterale stimulatie met lichaamsgerichte focus om trauma op een veilige manier te verwerken.
• Mindfulness en ademhalingstechnieken: Ondersteunen het kalmeren van het zenuwstelsel, vergroten lichaamsbewustzijn en bieden emotionele stabiliteit.